Đề xuất Tăng Cường Tài Chính Bảo Hiểm Y Tế Qua Thuế Các Sản Phẩm Có Hại

Ngày 28 tháng 8, trong khuôn khổ Hội nghị Khoa học thường niên 2026 do Tổng hội Y học Việt Nam và Bộ Y tế tổ chức, các chuyên gia đã bàn luận về những cách thức để tăng cường nguồn lực tài chính cho ngành y tế nhằm hiện thực hóa mục tiêu cung cấp dịch vụ khám chữa bệnh miễn phí vào năm 2030, theo Nghị quyết 72-NQ/TW. Ca Phẫu Thuật Thay Khớp Háng Đặc Biệt Cho Bệnh Nhân 100 T… Khám Sức Khỏe Học Sinh: Đặt Mục Tiêu 100% tại Nghệ An Cục An toàn thực phẩm yêu cầu Shopee xử lý vi phạm kinh d…

Hiện trạng và nhu cầu chi tiêu của hệ thống y tế

Việt Nam đang đứng trước một cơ hội lớn trong việc nâng cao độ bao phủ bảo hiểm y tế (BHYT), gần như toàn dân đã có quyền tiếp cận. Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết, nguồn lực tài chính cho y tế đang bị thu hẹp do dân số đang già hóa và sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm, hiện chiếm khoảng 81% tổng số ca tử vong. Chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế đã tăng lên khoảng 123.000 tỷ đồng vào năm 2023, gấp gần 8 lần so với 14 năm trước.

Hiện tại, khoảng 40% chi phí y tế là do người dân tự chi trả. Vào năm 2024, quỹ BHYT dự kiến sẽ phải chi khoảng 140.000 tỷ đồng cho các chi phí khám chữa bệnh, trong khi các hộ gia đình vẫn phải chi trả khoảng 21.500 tỷ đồng từ nguồn thu nhập của chính họ.

Theo một báo cáo từ Nhóm Nghiên cứu Công nghệ Y tế thuộc Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London (LSE), nếu không có những giải pháp hiệu quả, nhu cầu tài chính cho y tế có thể lên đến 510.000 tỷ đồng vào năm 2030.

Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế) nhấn mạnh rằng nguồn quỹ hiện tại chưa đủ để đáp ứng đầy đủ nhu cầu, do đó việc cải cách cả về cơ chế tài chính và cách thức quản lý là cần thiết. Cùng với những chính sách từ Nghị quyết 72, việc mở rộng quyền lợi BHYT sẽ cần nhiều nguồn tài chính mới và đột phá.

Nghị quyết 72 đã đặt ra mục tiêu giảm tỷ lệ chi tiền túi của người dân xuống dưới 30% tổng chi tiêu y tế, đồng thời tăng cường nguồn chi công cho y tế, nhằm hướng tới việc bao phủ toàn diện chăm sóc sức khỏe cho mọi người dân vào năm 2030.

Các giải pháp tài chính mới cho BHYT

Trong các phiên thảo luận, một trong những giải pháp được đề xuất là tăng nguồn thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt các sản phẩm như thuốc lá, rượu bia và đồ uống có đường. Nghiên cứu của Viện Chiến lược và Chính sách y tế (Bộ Y tế) cho thấy, khoảng 60% đến 80% nguồn thu này có thể được phân bổ cho Quỹ BHYT, trong khi phần còn lại sẽ được dùng cho Quỹ Phòng bệnh và ngân sách chung.

Giáo sư Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho rằng việc khai thác các nguồn thu từ thuế tiêu thụ sẽ giúp bổ sung tài chính cho hệ thống y tế. Ông Ong Thế Duệ, Trưởng khoa Tài chính y tế tại Viện Chiến lược và Chính sách y tế, nhấn mạnh rằng việc đầu tư từ nguồn thu này không chỉ nhằm tăng cường tài chính cho y tế mà còn có mục tiêu hạn chế tiêu dùng các sản phẩm gây hại cho sức khỏe.

Đây cũng nằm trong khung ba trụ cột tài chính y tế mà LSE đã đề xuất cho Việt Nam, bao gồm huy động ngân sách công, khai thác các nguồn thu do nhu cầu chăm sóc sức khỏe gia tăng, và cải thiện khả năng tiếp cận nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Đổi mới và đa dạng hóa nguồn tài chính cho y tế

ThS Hoàng Trung Tuấn, Phó Vụ trưởng Vụ BHYT, cũng cho biết rằng việc đổi mới cơ chế tài chính BHYT sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn, trong đó có kế hoạch tăng mức đóng BHYT bắt đầu từ năm 2027 và tạo điều kiện cho BHYT bổ sung theo nhu cầu của người dân.

Kinh nghiệm từ khu vực APEC về BHYT bổ sung đã được chia sẻ, cho thấy khu vực tư nhân có thể đóng vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa nguồn tài chính cho y tế. Các đại biểu đồng ý rằng việc chuyển dịch tài chính y tế từ chi trả thụ động sang đầu tư chủ động cho phòng bệnh là rất cần thiết.

Đổi mới tài chính y tế cần đồng hành với cải cách hệ thống y tế quốc gia, khi các mục tiêu của Nghị quyết 72-NQ/TW không chỉ nên được xem xét từ khía cạnh chính sách mà còn cần nhìn nhận từ góc độ nguồn lực tài chính.

Thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở việc xác định nguồn lực mà còn ở cách thức thu hẹp khoảng cách giữa nguồn lực hiện hữu và nhu cầu thực tế trong tương lai để thực hiện các cam kết đến năm 2030.

Với định hướng chính sách rõ ràng và các phương pháp đa dạng, Việt Nam đang có cơ hội để xây dựng nền tảng tài chính vững chắc cho hệ thống bảo hiểm y tế toàn dân, đồng thời chuẩn bị tốt cho sự kiện APEC 2027, tạo điều kiện cho việc chia sẻ kinh nghiệm và hợp tác khu vực trong lĩnh vực tài chính y tế.

Phơi nhiễm khói thuốc lá tại Việt Nam vẫn cao, thuế thuốc lá còn quá thấp so với khuyến cáo WHO

SKĐS – Tại Việt Nam, tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc lá dù đang trong xu hướng giảm, song vẫn còn khá cao. Trong khi đó, tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ thuốc lá còn rất thấp so với khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).