Quan hệ Việt–Pháp sau chuyến thăm Paris: cơ hội hợp tác chiến lược mới

Chuyến công du chính thức của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Cộng hòa Pháp, kết hợp với việc tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian tại Paris từ ngày 10 đến 12/9, đã khơi dậy nhiều kỳ vọng về mở rộng hợp tác giữa hai nước trên các mảng chiến lược. Đây không chỉ là một chuyến thăm cấp cao mà còn là dịp để rà soát kết quả đã đạt và xác định những trọng tâm hợp tác giai đoạn tới.

Bối cảnh: từ nâng tầm quan hệ tới hành động cụ thể

Quan hệ Việt Nam–Pháp đã được nâng lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 10/2024. Từ đó tới nay, hai bên tăng cường trao đổi ở nhiều cấp, bao gồm các cuộc gặp liên tiếp giữa lãnh đạo cấp cao: lần đầu vào tháng 10/2024, sau đó tiếp tục vào tháng 5/2025, và lần gặp sắp tới vào tháng 9 tại Paris. Những lần gặp này đặt nền tảng cho việc chuyển các cam kết chính trị thành các dự án, thỏa thuận cụ thể.

Những trục hợp tác được nhấn mạnh trong chuyến thăm

Thông qua các cuộc thảo luận, một số lĩnh vực được xác định là trụ cột hợp tác: năng lượng chuyển đổi, phát triển công nghiệp và công nghệ phục vụ quốc phòng, nghiên cứu và đào tạo, cùng với các dự án kinh tế hạ tầng quy mô lớn. Bối cảnh quốc tế nhiều biến động cũng là lý do để cả hai bên coi việc tăng cường hợp tác là điều cần thiết nhằm bảo đảm lợi ích quốc gia và đóng góp cho ổn định khu vực.

Hợp tác năng lượng, công nghiệp và an ninh công nghệ

Pháp đã cam kết tham gia hỗ trợ quá trình chuyển đổi năng lượng của Việt Nam trong khuôn khổ JETP, với việc Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) đã giải ngân hơn hai phần ba khoản tiền cam kết trước đó. Những khoản hỗ trợ và đầu tư từ phía Pháp đang là một phần trong nhiều dự án năng lượng phi carbon và hạ tầng lớn tại Việt Nam.

Bên cạnh năng lượng, Pháp đề xuất hợp tác về phát triển nền tảng công nghiệp và công nghệ liên quan tới quốc phòng, nhằm tăng cường năng lực tự chủ và bảo vệ chủ quyền. Những hướng này được xem là mang tính chiến lược, đòi hỏi cả hai bên xây dựng cơ chế hợp tác bền vững, minh bạch.

Không gian vũ trụ: cơ hội đưa tiếng nói Việt Nam ra sân chơi quốc tế

Sự hiện diện của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian do Pháp tổ chức là dấu hiệu cho thấy Việt Nam tham gia sâu hơn vào các bàn thảo quốc tế về quản trị không gian. Hội nghị được tổ chức trong hai ngày 9 và 10/9 tại Pháp, dự kiến có gần 120 đoàn đại biểu quốc tế, tập trung thảo luận về an ninh không gian, phát triển kinh tế vũ trụ, quản lý có trách nhiệm và khuyến khích giới trẻ tham gia nghiên cứu vũ trụ.

Pháp hy vọng qua hội nghị này có thể thúc đẩy khung quản lý quốc tế phù hợp hơn cho hoạt động không gian — một mảng có tiềm năng lớn nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức pháp lý và an ninh. Sự tham gia của Việt Nam sẽ giúp đưa tiếng nói của các quốc gia đang phát triển vào các cuộc thảo luận đó.

Đào tạo, nghiên cứu và kết nối nhân lực

Giáo dục và giao lưu nhân dân là một trong những trụ cột lâu đời trong quan hệ hai nước. Pháp đã tạo nhiều cơ hội cho sinh viên Việt Nam học tập và nghiên cứu: theo đại sứ, trong ba thập kỷ có khoảng 150.000–200.000 sinh viên Việt Nam đến Pháp, hiện có khoảng 6.000–7.000 sinh viên Việt Nam đang học tại Pháp.

Tại Việt Nam, ba mô hình đào tạo hợp tác với Pháp được nhắc tới gồm Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (đang hướng tới quy mô hơn 5.000 sinh viên khi mở rộng cơ sở), Trung tâm Pháp – Việt về Đào tạo Quản lý (CFVG) và chương trình PFIEV đào tạo kỹ sư chất lượng cao. Việc ký thỏa thuận triển khai Đối tác Hubert Curien cũng được dự kiến nhằm thúc đẩy trao đổi nghiên cứu giữa hai nước.

Những nền tảng này không chỉ phục vụ mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực mà còn tạo điều kiện cho hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và các chương trình trao đổi dài hạn giữa viện đại học, trung tâm nghiên cứu hai nước. Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đến thăm Paris-Saclay cũng cho thấy mối quan tâm tới liên kết với các trung tâm nghiên cứu hàng đầu của Pháp.

Tác động trong nước và lưu ý thực tế

Kết quả ngoại giao cấp cao thường chuyển hóa thành các cơ hội cho doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu trong nước, nhưng để tận dụng cần chuẩn bị về năng lực tiếp nhận: kế hoạch, đối tác tin cậy, khung pháp lý và quản trị dự án. Các doanh nghiệp Pháp, vốn có mặt lâu năm tại Việt Nam, có thể đóng vai trò quan trọng trong các dự án hạ tầng và công nghiệp quy mô lớn.

Trên bình diện xã hội, việc nâng cao an ninh và quản lý tài sản công, cơ sở tôn giáo, văn hóa cũng là vấn đề thực tiễn cần lưu ý khi mở rộng các hoạt động quốc tế và trong nước. Những vụ việc an ninh địa phương có thể là bài học cho quản trị cơ sở: ví dụ về các vụ việc liên quan tới an ninh địa phương có thể đọc thêm tại Hòm công đức thiền viện bị đột nhập, giúp cơ sở tôn giáo và cộng đồng rút ra các biện pháp phòng ngừa cần thiết.

Hợp tác quốc tế cũng mở ra cơ hội chia sẻ kinh nghiệm quản lý đô thị, an ninh và pháp luật; các mô hình phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng cần được nghiên cứu cẩn trọng để triển khai phù hợp với điều kiện Việt Nam. Trong bối cảnh đó, các sự kiện an ninh công cộng gần đây, ví dụ việc bắt giữ nghi phạm tại địa phương, có thể cung cấp góc nhìn thực tế cho cộng đồng—tham khảo thông tin chi tiết tại Bắt giữ nghi phạm Thượng Cát.

Các lĩnh vực chuyên sâu cần theo dõi

• Chuyển đổi năng lượng: triển khai các dự án phi carbon và phân bổ vốn đã cam kết trong khuôn khổ JETP.
• Công nghiệp – an ninh công nghệ: xây dựng chuỗi cung ứng và năng lực công nghệ phục vụ quốc phòng theo khuôn khổ pháp lý và minh bạch.
• Nghiên cứu và đào tạo: mở rộng chương trình hợp tác, trao đổi giảng viên và sinh viên, triển khai các dự án nghiên cứu chung.
• Không gian: tham gia thảo luận quốc tế về quản trị không gian và tiếp cận các cơ hội nghiên cứu – thương mại trong lĩnh vực vũ trụ.

Với những người quan tâm tới khía cạnh y tế, chăm sóc sức khỏe người trung niên và những hệ quả xã hội của lão hóa dân số là loại chủ đề có thể được nối vào chương trình hợp tác nghiên cứu; các vấn đề về sức khỏe cộng đồng, ví dụ như công suất cơ bắp giảm sớm, là những đề tài nghiên cứu ứng dụng mà các cơ sở nghiên cứu hai nước có thể cùng quan tâm.

Kết luận: tận dụng động lực, chuẩn bị thực chất

Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tới Pháp và việc tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian là cơ hội để chuyển các cam kết chính trị thành kế hoạch triển khai cụ thể. Để hiện thực hóa lợi ích, bên cạnh quyết tâm chính trị cần có chuẩn bị về năng lực thực thi: từ thiết kế dự án, xây dựng đối tác, đến khuôn khổ pháp lý và năng lực quản trị trong nước.

Trong khi các tuyên bố và lễ ký kết có ý nghĩa biểu tượng, giá trị lâu dài sẽ được quyết định bởi năng lực hiện thực hóa các dự án, khả năng phối hợp giữa nhà nước, doanh nghiệp và giới nghiên cứu, cũng như mức độ tham gia có trách nhiệm vào các cơ chế quản trị toàn cầu — đặc biệt trong những lĩnh vực như năng lượng và không gian.

Với tầm nhìn đó, việc tiếp tục tăng cường đối thoại, cụ thể hóa cam kết và kết nối giữa các tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp sẽ là yếu tố quyết định để quan hệ Việt–Pháp bước vào giai đoạn hợp tác sâu rộng hơn và bền vững hơn.