Kế hoạch tái thiết hồ Hoàn Kiếm: phương án, phạm vi và những điều cộng đồng cần biết

Hà Nội đang triển khai một đợt điều chỉnh quy hoạch nhằm thay đổi cấu trúc không gian xung quanh hồ Hoàn Kiếm với mục tiêu làm sống lại cảnh quan, tăng khả năng kết nối và tổ chức lại các khu chức năng. Những đề xuất công khai gần đây trình bày các phương án can thiệp ở nhiều khu vực khác nhau — từ quảng trường, công viên, đến công trình hành chính và hệ thống không gian ngầm. Bài viết này giải thích rõ phạm vi, nội dung chính của phương án và những điểm cộng đồng nên quan tâm khi góp ý.

Ai đang lấy ý kiến và thời hạn đóng góp

UBND phường Hoàn Kiếm phối hợp với UBND phường Cửa Nam tổ chức việc lấy ý kiến nhân dân cho việc điều chỉnh cục bộ quy hoạch phân khu đô thị H1-1B (toàn bộ) và một phần của H1-1C. Thời gian lấy ý kiến diễn ra từ ngày 7/9 đến hết ngày 26/9. Mục đích là công khai phương án, tiếp nhận ý kiến để hoàn thiện hồ sơ quy hoạch theo quy định.

Quy mô nghiên cứu: diện tích và ranh giới

Phạm vi nghiên cứu bao phủ phần thuộc phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam, với diện tích khoảng 65,89 ha. Trong đó, quy hoạch phân khu đô thị H1-1B có diện tích khoảng 63,72 ha; phần diện tích còn lại thuộc một phần của H1-1C. Ranh giới và diện tích chi tiết sẽ được xác định chính xác trong quá trình lập điều chỉnh cục bộ.

Những thay đổi dự kiến theo khu vực

Phương án phân chia các can thiệp theo hướng khu vực để cụ thể hóa chức năng và kết nối: Bắc, Đông, Đông Nam, Tây và các khu văn hóa – quảng trường. Mục tiêu tổng thể là mở rộng không gian công cộng, tạo điểm nhấn kiến trúc và nâng cao kết nối với các trục đô thị lân cận.

Phía Bắc hồ: quảng trường lớn và điểm kết thúc trục đô thị

Ở hướng bắc, dự kiến mở rộng Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục thành một quảng trường quy mô lớn nhằm tăng kết nối với hồ và công viên phía Đông. Một ý tưởng kiến trúc được nghiên cứu là bố trí công trình biểu tượng mang cảm hứng đôi cánh chim hạc (được gọi tạm là “Khải hoàn môn”), đóng vai trò điểm kết thúc trục chính từ khu phố cổ và mở ra một trục không gian về phía Nam.

Phía Đông: chuỗi quảng trường, công viên và không gian ngầm

Khu phía Đông quanh khu vực trụ sở UBND Thành phố, Vườn hoa Lý Thái Tổ, Bưu điện Hà Nội và tháp Hòa Phong được đề xuất phát triển thành hệ thống quảng trường, công viên và không gian công cộng liên thông. Không gian ngầm tại khu vực này cũng được đề xuất phát triển để tăng diện tích dịch vụ công cộng và kết nối với ga C9 của tuyến đường sắt đô thị số 2, hướng đến mô hình TOD (khu phát triển quanh ga đô thị có đa chức năng).

Trụ sở UBND Thành phố và các công trình hành chính

Phương án dành cho khu trụ sở UBND Thành phố bao gồm tái cấu trúc khu đất với phương án bố trí tòa nhà mới cao 9 tầng nổi và 4 tầng hầm. Trong cùng khu vực, có đề xuất hạ giải một số công trình hiện hữu như trụ sở HĐND, UBND Thành phố, Rạp Khăn quàng đỏ và khối nhà Cung Thiếu nhi; đồng thời giữ lại ba khối kiến trúc Pháp gồm Ấu trĩ viện, Kho bạc Đông Dương và Tòa Đốc lý. Không gian mới sẽ tổ chức theo các trục Bắc–Nam và Đông–Tây, kết nối với hệ thống quảng trường xung quanh.

Bưu điện và ký ức kiến trúc

Với khu vực Bưu điện Hà Nội, đề xuất nghiên cứu hạ giải những công trình không phù hợp hiện trạng và đồng thời tìm giải pháp gợi nhắc, tái hiện hình ảnh kiến trúc đặc trưng của Chùa Báo Ân cũ trong không gian trung tâm của khuôn viên Bưu điện. Mục tiêu là vừa cải tạo vừa duy trì những nét ký ức đô thị có giá trị.

Đông Nam và trục Tràng Tiền — không gian đi bộ

Phương án cho phía Đông Nam nhấn mạnh phát triển các không gian thương mại nhỏ kết hợp cà phê, ki-ốt, đồng thời làm rõ trục Tràng Tiền nối từ hồ Hoàn Kiếm đến Nhà hát Lớn. Đề xuất biến tuyến Nguyễn Khắc Cần – ngõ Tràng Tiền thành không gian đi bộ và mở rộng tiếp cận cụm di tích Đình – Đền – Chùa Vũ Thạch từ các phố Hàng Khay, Bà Triệu và Hai Bà Trưng.

Phía Tây hồ: mở không gian, kết nối phố đi bộ và khách sạn

Ở phía Tây, nghiên cứu đề xuất nối dài phố Nhà Thờ tới hồ, kết nối với phố Lê Thái Tổ, tạo không gian mở và phố đi bộ. Đồng thời có phương án nghiên cứu bố trí công trình khách sạn cao cấp bằng cách tái cấu trúc khu vực trụ sở Báo và Nhà in Báo Hà Nội Mới, trụ sở Cơ quan Cảnh sát điều tra Thành phố tại số 2 Tràng Thi và các khu vực lân cận, nhằm phục vụ du lịch và phát triển kinh tế – xã hội.

Quảng trường, Nhà hát Lớn và hệ thống bảo tàng

Khu vực Quảng trường Cách mạng Tháng Tám, Nhà hát Lớn và Bảo tàng Lịch sử Quốc gia được nghiên cứu gắn kết qua chuỗi quảng trường, vườn hoa và không gian kiến trúc đồng bộ. Có đề xuất hợp nhất Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Bảo tàng Cách mạng cũ để hình thành một quần thể văn hóa liên thông ở cả mặt đất và không gian ngầm; sau khi hợp nhất, khu đất Bảo tàng Cách mạng cũ được nghiên cứu bố trí công trình mới (thuyết minh là Tháp Tài chính Quốc tế) với yêu cầu kiểm soát chặt chẽ về vị trí, tầng cao và hình khối để không che chắn các trục nhìn lịch sử và giá trị văn hóa.

Không gian ngầm: mục tiêu và giới hạn

Kế hoạch nghiên cứu đồng bộ giao thông mặt đất và không gian ngầm, kết nối hồ Hoàn Kiếm, Nhà hát Lớn, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và các khu vực phát triển mới. Không gian ngầm được đề xuất là đa chức năng, bao gồm giao thông, bãi đỗ xe, thương mại, dịch vụ và các chức năng văn hóa hỗ trợ. Tại các quảng trường, công viên có đề xuất bố trí từ 3 đến 3,5 tầng hầm và nghiên cứu kết nối trực tiếp với ga ngầm C9 – hướng tới mô hình TOD.

Bảo tồn giá trị lịch sử và quy định kiểm soát xây dựng

Một nguyên tắc lặp lại trong các phương án là mọi công trình mới phải được kiểm soát chặt chẽ về vị trí, tầng cao, hình khối và trục nhìn để tránh làm suy giảm giá trị các công trình lịch sử, văn hóa. Việc hạ giải một số công trình nhằm tạo khoảng trống cho quảng trường hoặc không gian công cộng được cân nhắc, nhưng đồng thời giới thiệu các giải pháp bảo tồn đối với các khối kiến trúc có giá trị.

Tác động xã hội: những mối quan tâm cần được nêu khi góp ý

Một cuộc chỉnh trang quy mô như thế sẽ ảnh hưởng đến hoạt động thương mại, dịch vụ, giao thông và đời sống cư dân, do đó khi tham gia góp ý, cộng đồng nên quan tâm tới các điểm sau: quyền tiếp cận không gian công cộng, ảnh hưởng đến di tích, kế hoạch di dời/tái bố trí các cơ sở và phương án quản lý thi công. Trong bối cảnh an ninh và an sinh đô thị, các sự kiện liên quan đến trật tự công cộng là những lưu ý khi đánh giá tác động xã hội — ví dụ về an ninh cộng đồng được phản ánh trong bài viết vụ việc xảy ra tại khu công nghiệp Ninh Hiệp: Khu công nghiệp Ninh Hiệp: vụ phụ nữ cầm dao.

Ngoài ra, thay đổi lớn về cấu trúc đô thị có thể gây áp lực lên thị trường nhà thuê và dịch vụ hỗ trợ dân cư; cộng đồng nên cân nhắc rủi ro giao dịch trực tuyến, bởi các vụ lừa đảo liên quan đặt cọc phòng trọ đã được ghi nhận và phân tích trong thông tin thời sự: Giả danh chủ trọ lừa đặt cọc. Cũng cần lưu ý tới nhóm dân cư dễ tổn thương khi các dịch vụ xã hội và tiếp cận cộng đồng thay đổi—một trường hợp nhạy cảm về an sinh đã được phản ánh trong bài về một người cao tuổi tại Lào Cai: Phụ nữ 69 tuổi tử vong tại Lào Cai.

Đóng góp ý kiến: nội dung nào hữu ích cho đồ án quy hoạch

Khi tham gia góp ý, người dân và các bên liên quan nên tập trung vào những nội dung có thể kiểm chứng và ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng sống: phạm vi ranh giới, đề xuất chức năng sử dụng đất, đề xuất cao độ-cao tầng cho công trình mới, phương án bảo tồn di tích, điều kiện tiếp cận không gian công cộng, và kế hoạch quản lý giao thông tạm thời trong thời gian thi công.

Kết luận: điều cần ghi nhớ trước khi gửi ý kiến

Đây là một bước quan trọng để tái cấu trúc khu vực lõi lịch sử của Hà Nội; các đề xuất hướng tới gia tăng không gian công cộng, phát triển một hệ thống quảng trường – công viên có liên thông với hệ thống giao thông ngầm và tuyến đường sắt đô thị. Đồng thời, bất kỳ phương án hạ giải hay xây dựng mới nào cũng đặt ra yêu cầu bảo tồn giá trị lịch sử, đảm bảo trục nhìn và giảm thiểu tác động xã hội. Người dân nên tận dụng thời gian lấy ý kiến (7/9–26/9) để nêu rõ quan điểm về những nội dung cụ thể, có dẫn chứng thực tế và đề xuất giải pháp khả thi.

Gợi ý khi soạn ý kiến gửi cơ quan chức năng

• Ghi rõ vị trí, khu vực bạn quan tâm trong khu nghiên cứu và nêu ngắn gọn lợi/hại theo quan điểm của bạn.
• Đề xuất các biện pháp giảm thiểu tác động trong thi công (giao thông, tiếng ồn, bố trí tạm cư nếu cần).
• Yêu cầu minh bạch về phương án bảo tồn các công trình di tích và trục nhìn lịch sử.
• Đề xuất thông tin bổ sung bạn cho là cần thiết (báo cáo môi trường, khảo sát giao thông, phương án quản lý không gian ngầm).

Việc quy hoạch lại khu vực hồ Hoàn Kiếm có thể mang lại nhiều lợi ích về cảnh quan và trải nghiệm đô thị nếu được thực hiện thận trọng, minh bạch và có sự tham gia thực chất của cộng đồng.