Tăng Huyết Áp: Những Nguy Cơ Nằm Ẩn Và Phương Pháp Kiểm Soát Hiệu Quả

Tăng huyết áp được xem là một trong những căn bệnh đáng lo ngại nhất hiện nay, thường được gọi là “kẻ giết người thầm lặng” do bệnh tiến triển âm thầm và không có triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Để đảm bảo sức khỏe, nhận diện sớm những yếu tố nguy cơ và thực hiện các biện pháp can thiệp là điều vô cùng cần thiết.

1. Tăng huyết áp đang gia tăng và xu hướng trẻ hóa bệnh trong năm 2026

Theo báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có khoảng 1/3 người trưởng thành từ 30 đến 79 tuổi trên toàn thế giới, tức khoảng 1,3 đến 1,4 tỷ người, đang phải sống chung với bệnh tăng huyết áp. Chiến Dịch Đầu Tiên Tại Việt Nam Tăng Cường Nhận Thức Về… Câu Chuyện Kỳ Diệu Về Bệnh Nhân Ung Thư Phổi Di Căn Thời Điểm Quan Trọng Để Phát Hiện Và Điều Trị Bệnh Nghề N…

Tại Việt Nam, tình trạng đô thị hóa và sự thay đổi lối sống kết hợp với sự gia tăng tuổi tác khiến tỷ lệ người mắc bệnh tăng nhanh. Các nghiên cứu mới nhất của Phân hội Tăng huyết áp Việt Nam chỉ ra rằng tỷ lệ bệnh này ở người trưởng thành hiện nay dao động từ 25% đến 30%, tương đương khoảng 12 đến 17 triệu người.

Đặc biệt, mô hình hóa dịch tễ của WHO năm 2023 cho thấy có khoảng 14,3 triệu người trong độ tuổi 30-79 bị tăng huyết áp tại Việt Nam, mặc dù tỷ lệ kiểm soát huyết áp chỉ đạt khoảng 13%. Hơn thế nữa, bệnh đang có xu hướng trẻ hóa, với tỷ lệ mắc ở người dưới 40 tuổi tăng đáng kể do áp lực công việc, lối sống ít vận động cũng như thói quen uống rượu bia và ăn uống không lành mạnh.

2. Nguyên nhân chính từ thói quen ăn uống hàng ngày

Thói quen ăn mặn là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc tỷ lệ tăng huyết áp tại Việt Nam không ngừng gia tăng. Các nghiên cứu dinh dưỡng cho thấy, lượng muối tiêu thụ trung bình của người Việt hiện nay gần gấp đôi so với khuyến cáo của WHO, với khoảng 8,1g mỗi ngày trong khi khuyến cáo chỉ là 5g.

Nguồn muối không chỉ đến từ việc sử dụng muối trực tiếp mà còn có trong các loại gia vị, thực phẩm chế biến sẵn như nước mắm, bột nêm và các loại thực phẩm khác, khiến cho người tiêu dùng mà không nhận thức được lại tiêu thụ lượng muối vượt mức cho phép. Khoảng 8,7% dân số có thói quen sử dụng thực phẩm chế biến sẵn giàu muối – những loại thực phẩm này thực sự là “kẻ thù giấu mặt” đối với huyết áp.

Về mặt sinh học, chế độ ăn nhiều natri làm tăng áp lực trong lòng mạch, khiến cơ thể giữ nước, dẫn đến tăng thể tích máu và gia tăng áp lực lên các thành mạch, tim mạch, và thận. Nếu không điều trị kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng như đột quỵ não và bệnh tim mạch.

Để cải thiện tình hình, GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng, một nhân vật có uy tín trong lĩnh vực tim mạch, đã khuyến nghị người dân thay đổi lối sống và chế độ ăn uống của mình theo những cách sau:

• Ưu tiên các loại rau củ và thực phẩm giàu chất xơ; thay thế thịt động vật bằng cá;
• Giảm tối đa tiêu thụ mỡ động vật và thực phẩm chế biến sẵn;
• Giảm lượng muối và đường trong bữa ăn;
• Tăng cường vận động thể chất ít nhất 30 phút mỗi ngày.

3. Những sai lầm phổ biến trong quản lý huyết áp

Dù bệnh tăng huyết áp có thể kiểm soát nhưng tỉ lệ bệnh nhân đạt được mức huyết áp mục tiêu tại Việt Nam vẫn rất thấp. Nguyên nhân chính không phải do thiếu thuốc mà chủ yếu là từ thói quen và quan niệm sai lầm trong quản lý bệnh.

Ngừng thuốc mà không có chỉ định của bác sĩ

Nhiều bệnh nhân có xu hướng ngừng thuốc khi cảm thấy khỏe và huyết áp ổn định, điều này rất nguy hiểm. Tăng huyết áp là bệnh mãn tính, cần điều trị liên tục. Ngưng thuốc đột ngột có thể làm tăng huyết áp trở lại đột ngột, gây ra các biến chứng nghiêm trọng.

Đo huyết áp không đúng cách dẫn đến sai lệch trong đánh giá

Nhiều người tự đo huyết áp nhưng không thực hiện đúng quy trình, từ đó tạo ra kết quả không chính xác. Những người này có thể đo huyết áp ngay sau khi tập thể dục hoặc trong khi nói chuyện, làm cho chỉ số huyết áp không đúng với thực tế.

Cũng có nhiều người chưa từng đo huyết áp hoặc chỉ đo khi có triệu chứng, trong khi phần lớn bệnh nhân lại không có triệu chứng rõ ràng.

Thay thế thuốc bằng thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc

Nhiều người bệnh đã từ bỏ đơn thuốc tây và chuyển sang dùng các thực phẩm chức năng hoặc thảo dược không rõ nguồn gốc, điều này có thể làm bệnh tình trở nên nghiêm trọng hơn và dẫn đến các biến chứng nặng nề.

Bỏ qua yếu tố tâm lý và giấc ngủ

Các yếu tố như căng thẳng và mất ngủ cũng góp phần làm huyết áp tăng cao. Việc sống trong trạng thái căng thẳng có thể làm tăng huyết áp và khó kiểm soát.

GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đo huyết áp định kỳ. Theo khuyến cáo từ các hiệp hội y tế, việc đo huyết áp hàng năm giúp phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

4. Hướng dẫn đo huyết áp chuẩn xác

Các bác sĩ cho rằng việc đo huyết áp là một kỹ thuật đơn giản nhưng thường xuyên gặp nhiều sai sót. Những sai lầm này có thể dẫn đến việc đánh giá sai hoặc điều trị không phù hợp.
Để đo huyết áp đúng cách, bệnh nhân nên nghỉ ngơi ít nhất 5 phút trước khi đo và tránh các yếu tố gây ảnh hưởng như uống cà phê hay thuốc lá trước đó. Khi đo, tư thế ngồi thoải mái và cánh tay nên ở ngang mức tim.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo rằng người dân nên đo huyết áp vào nhiều thời điểm khác nhau trong ngày và ghi chép những lần đo để bác sĩ có cái nhìn tổng thể hơn về tình trạng sức khỏe của họ.