Thách thức giữ mạng lưới y tế cơ sở ở Nghệ An sau sắp xếp hành chính

Việc gộp, sắp xếp thôn, xóm khiến mô hình quản lý cộng đồng thay đổi sâu, kéo theo bài toán nhân lực cho hệ thống y tế cơ sở. Ở nhiều nơi, những người từng đảm nhiệm công tác y tế thôn, tổ dân phố vẫn là mắt xích quan trọng kết nối dân cư với trạm y tế; khi đầu mối giảm, khối lượng công việc tăng, áp lực với nhân lực địa phương được nhân lên.

Từ điểm chạm của dịch vụ y tế cơ sở: vai trò của nhân viên thôn, xóm

Những nhân viên y tế thôn, bản không chỉ ghi nhận danh sách và theo dõi trẻ đến tiêm chủng. Họ tư vấn chăm sóc trẻ, hướng dẫn phụ nữ mang thai, tuyên truyền phòng bệnh, cập nhật biến động dân số và chuyển thông tin chuyên môn lên trạm y tế khi cần. Ở vùng núi, nơi đi lại khó khăn và kiến thức y tế của một bộ phận dân cư còn hạn chế, vai trò này đặc biệt quan trọng.

Ví dụ tại xã Mậu Thạch, sau sắp xếp từ 24 bản còn 9 bản, địa bàn phụ trách của mỗi nhân viên y tế mở rộng hơn. Những người tiếp tục ở lại thường là những người đã có nhiều năm bám địa bàn, biết rõ gia đình, nắm được trẻ em cần tiêm chủng, phụ nữ mang thai hay các trường hợp cần chú ý.

Diễn biến sau sắp xếp: số lượng đầu mối giảm, khối lượng công việc tăng

Các địa phương tiến hành rà soát, kiện toàn đội ngũ theo mô hình mới. Ở xã Vân Tụ, số xóm giảm từ 45 xuống 24; nhiều khối, xóm có quy mô trên 350 hộ. Quy mô này làm tăng đáng kể khối lượng công việc cho mỗi nhân viên y tế và cộng tác viên dân số kiêm nhiệm y tế.

Một hệ quả dễ thấy là nhiều vị trí hiện do những người ở độ tuổi cao đảm nhiệm. Tại Vân Tụ, có 15 người trên 60 tuổi đã tự nguyện xin nghỉ vì không còn sức. Ở nhiều nơi khác, lực lượng vẫn duy trì nhưng trung bình tuổi cao, có không ít người trên 50 tuổi.

Thực tế tại khu đô thị: khó thu hút ứng viên trẻ có chuyên môn

Khu vực đô thị cũng gặp khó. Sau gộp sáp nhập trạm, Trạm Y tế Quang Trung là ví dụ: từ ba trạm cũ sáp nhập lại, hiện chỉ có một phần nhỏ khối, tổ được bố trí đủ nhân lực. Có 10 người đang theo học lớp sơ cấp y tế 6 tháng để hoàn thiện điều kiện theo quy định; trong khi đó, trong khu vực phụ trách của trạm chỉ có 2/12 khối bố trí được nhân viên kiêm cộng tác viên dân số.

Nguyên nhân khó tuyển gồm: yêu cầu về trình độ khiến nhiều người trẻ không đáp ứng; công việc đòi hỏi bám địa bàn, linh hoạt, tốn thời gian; và yếu tố thu nhập, phụ cấp chưa hấp dẫn. Mức phụ cấp trước đây được nêu là khoảng hơn 1 triệu đồng/người/tháng, không tương xứng với khối lượng và yêu cầu thực tế.

Con số tổng quan ở tỉnh: tiến độ sắp xếp và các khoảng trống

Theo số liệu của Sở Y tế Nghệ An, sau sáp nhập, 20/20 trung tâm y tế cấp huyện đã hoàn thành việc sắp xếp đội ngũ. Toàn tỉnh có 1.850 nhân viên y tế và cộng tác viên dân số đang phục vụ tại 2.013 khối, xóm, bản. Một số địa phương đạt tỷ lệ gần 100% về bố trí nhân lực, gồm Nam Đàn, Hưng Nguyên, Đô Lương, Diễn Châu, Quỳnh Lưu, Yên Thành, Kỳ Sơn, Tương Dương, Quế Phong, Quỳ Châu.

Tuy nhiên, bức tranh không đồng đều. Khu vực do Trung tâm Y tế TP Vinh quản lý vẫn còn nhiều vị trí bỏ trống: hiện mới có 106/189 khối, xóm có đủ nhân viên y tế và cộng tác viên dân số. Các địa phương đang vận động, hỗ trợ để những người hiện làm công tác này có điều kiện đi học, bù đắp chuyên môn theo quy định nhằm hoàn thiện đội ngũ.

Chính sách hỗ trợ: kỳ vọng từ các nghị định mới

Về mặt chính sách, từ tháng 7/2026, hai nghị định được ban hành: Nghị định 192 quy định một số chế độ phụ cấp đặc thù trong lĩnh vực y tế, trong đó có chính sách hỗ trợ hàng tháng cho nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản; Nghị định 168/2026 quy định chính sách, chế độ đối với cộng tác viên dân số. Theo quy định, nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản được hưởng mức hỗ trợ tương ứng 0,5 hoặc 0,7 lần mức lương cơ sở, tùy theo điều kiện địa bàn; cộng tác viên dân số hưởng mức hỗ trợ từ 0,4 đến 0,5 lần mức lương cơ sở.

Những mức hỗ trợ mới được kỳ vọng sẽ cải thiện thu nhập và tăng động lực để lực lượng y tế và dân số cơ sở tiếp tục gắn bó với công việc. Ở cấp tỉnh, Nghệ An đã bắt đầu rà soát, đánh giá đội ngũ sau khi các nghị định có hiệu lực để làm cơ sở xây dựng nghị quyết trình HĐND tỉnh và các cấp triển khai chính sách địa phương.

Giải pháp triển khai tại địa phương: cần cả ngắn hạn lẫn dài hạn

Thực tiễn cho thấy một số phương án đang được áp dụng hoặc cân nhắc tại địa phương nhằm bảo đảm dịch vụ y tế cơ bản không bị gián đoạn:

• Tiếp tục rà soát năng lực thực tế, kinh nghiệm và nguyện vọng của những người đang làm công tác y tế cơ sở khi bố trí nhân sự sau sắp xếp.
• Tạo điều kiện để cán bộ, cộng tác viên nâng chuẩn trình độ chuyên môn (ví dụ các lớp sơ cấp y tế kéo dài) nhằm đảm bảo tiêu chuẩn theo quy định.
• Vận động, hỗ trợ kinh phí học tập cho những người có kinh nghiệm nhưng chưa đủ bằng cấp để họ hoàn thiện điều kiện.

Những biện pháp này giúp duy trì năng lực chuyên môn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, câu hỏi dài hạn là ai sẽ thay thế lớp lớn tuổi khi họ không còn đủ sức khỏe. Để giải quyết, cần kết hợp hỗ trợ tài chính theo nghị định với chính sách thu hút nhân lực trẻ, cơ chế đào tạo liên tục và đánh giá công việc phù hợp với khối lượng thực tế ở mỗi khối, xóm, bản.

Những điểm cần cân nhắc khi xây dựng chính sách địa phương

Khi triển khai hỗ trợ và thiết kế cơ chế thu hút, các địa phương cần cân nhắc để tránh chỉ giải quyết được vấn đề ngắn hạn. Một số lưu ý đáng cân nhắc:

• Ưu tiên việc xác định tiêu chí lựa chọn nhân viên dựa trên sự kết hợp giữa trình độ và kinh nghiệm bám địa bàn, vì công tác tuyên truyền, vận động dân cư đòi hỏi hiểu biết sâu về cộng đồng.
• Đánh giá lại mức phụ cấp và các hình thức đãi ngộ khác để tạo tính bền vững trong gắn bó nghề nghiệp, tránh chỉ dùng mức hỗ trợ tạm thời.
• Thiết kế chương trình đào tạo, nâng chuẩn sát thực tế công việc, hỗ trợ người cao tuổi hoàn thiện bằng cấp hoặc chuyển giao kinh nghiệm cho lớp trẻ.

Kết luận: bảo đảm mạng lưới chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng

Sau sáp nhập, quy mô quản lý mở rộng dẫn tới giảm đầu mối, khiến việc duy trì mạng lưới chăm sóc sức khỏe ban đầu trở nên thách thức. Dù các nghị định hỗ trợ thu nhập hứa hẹn cải thiện động lực, bài toán bền vững đòi hỏi chiến lược kết hợp: rà soát nhân sự theo năng lực thực tế, đầu tư đào tạo, thiết kế cơ chế đãi ngộ phù hợp và kế hoạch thay thế hợp lý cho lớp lao động lớn tuổi. Ở mỗi khối, xóm, bản, một nhân viên y tế không chỉ là một chỉ tiêu nhân sự mà còn là nhân tố quyết định việc phát hiện sớm và kết nối người dân với dịch vụ y tế chuyên nghiệp.

Các nỗ lực rà soát, đào tạo và thực hiện chính sách tại Nghệ An đang bước đầu được triển khai; tuy nhiên, vẫn cần thời gian để quan sát hiệu quả trên thực địa và điều chỉnh cho phù hợp với từng địa bàn cụ thể.

Để đọc sâu thêm về giải pháp kỹ thuật và lâm sàng trong bảo tồn thị lực cho bệnh nhân giác mạc chóp nặng, có thể tham khảo bài viết tạo hình đồng tử dạng lỗ bảo tồn thị lực cho giác mạc chóp — bài viết phân tích cơ sở lâm sàng, kỹ thuật thực hiện và theo dõi sau thủ thuật.

Nếu bạn quan tâm đến quyền lợi và nghĩa vụ của doanh nghiệp, cửa hàng và người tiêu dùng khi có quyết định thu hồi sản phẩm, đọc tiếp bài về danh sách sản phẩm bị thu hồi và hướng xử lý để nắm rõ quy định và các bước cần thực hiện.

Với góc nhìn quản trị hệ thống y tế, bạn cũng có thể mở rộng hiểu biết về cách đưa tiêu chuẩn y tế vào thực tiễn thông qua bài phân tích xây dựng và triển khai tiêu chuẩn y tế phù hợp với thực tế địa phương, bài viết nêu phương pháp từ xác định nhu cầu đến giám sát thực hiện.