Khi thảo dược tự mua gây tổn thương gan: bài học từ một trường hợp nặng

Không phải tất cả các sản phẩm nhãn mác “tự nhiên” đều vô hại. Một ca bệnh vừa được điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương nhắc lại rủi ro khi dùng thuốc đông y không rõ nguồn gốc: biểu hiện ban đầu của một vấn đề tiêu hóa có thể là tín hiệu cảnh báo tổn thương gan nghiêm trọng nếu tự điều trị tại nhà.

Diễn biến lâm sàng: từ đau thượng vị đến suy giảm chức năng gan

Bệnh nhân H.Q.M, nam, 61 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp, xuất hiện đau âm ỉ vùng thượng vị lan ra sau lưng kèm ợ nóng. Nghĩ mình bị bệnh dạ dày, ông tự mua và sử dụng thuốc bắc không rõ nguồn gốc trong gần 6 tuần nhưng không cải thiện triệu chứng.

Sau khoảng một tháng rưỡi, xuất hiện mệt mỏi tiến triển, vàng mắt, vàng da và nước tiểu sẫm màu. Xét nghiệm tại viện cho kết quả men gan tăng rất cao: AST: 1.121 U/L và ALT: 1.287 U/L — mức vượt quá hơn 30 lần so với bình thường. Các bác sĩ nhận định đây là tổn thương gan cấp liên quan đến việc dùng thuốc bắc không rõ nguồn gốc.

Chẩn đoán, xử trí và diễn biến điều trị

Chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm men gan đã định hướng cho đội ngũ điều trị. Bệnh nhân được nhập Khoa Viêm gan để theo dõi và chăm sóc tích cực. Sau gần 20 ngày nằm viện, các chỉ số men gan của ông giảm đáng kể và tình trạng lâm sàng ổn định hơn.

Nguyên nhân và những điểm cần lưu ý khi dùng thuốc đông y

BS Trần Minh Quân, Phó trưởng khoa Viêm gan, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cảnh báo về các nguy cơ liên quan đến thuốc đông y không rõ nguồn gốc: những chế phẩm này có thể chứa tạp chất, kim loại nặng hoặc chất độc làm tổn hại gan. Khi xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc đau tức vùng hạ sườn phải, người dùng cần coi đó là dấu hiệu cảnh báo và tạm ngừng thuốc để khám chuyên khoa.

Những thực hành an toàn nên tuân thủ

• Không tự ý dùng thảo dược được truyền miệng hoặc mua không rõ nguồn gốc.
• Tránh kết hợp tự nhiên giữa thuốc đông y với thuốc tây đang điều trị mà không có hướng dẫn chuyên môn.
• Khi cần dùng thảo dược, phải có tư vấn, chỉ định và theo dõi của bác sĩ để phát hiện sớm bất thường.

Vụ việc này cũng đặt vấn đề về quản lý chất lượng sản phẩm và trách nhiệm của hệ thống y tế — từ khâu nhập khẩu, kiểm nghiệm đến cảnh báo cộng đồng — để giảm thiểu rủi ro người bệnh gặp phải. Một số trường hợp khác về an toàn thuốc và thu hồi sản phẩm đã được ghi nhận trên hệ thống báo chí chuyên ngành, ví dụ Thu hồi Colchicina Seid, nhắc lại tầm quan trọng của kiểm nghiệm và giám sát sau lưu hành.

Làm thế nào để nhận biết sớm và khi nào cần nhập viện?

Không phải mọi rối loạn tiêu hóa đều tiến triển thành tổn thương gan, nhưng khi các triệu chứng đi kèm với thay đổi màu sắc da/mắt hoặc nước tiểu, cần ưu tiên làm xét nghiệm chức năng gan. Trong trường hợp men gan tăng cao gấp nhiều lần: theo dõi liên tục và nhập viện có thể là cần thiết để điều trị kịp thời và bảo vệ chức năng gan.

Vai trò của cộng đồng và hệ thống y tế

Người dân cần được nâng cao nhận thức về nguồn gốc sản phẩm y tế tự mua, cách bảo quản, và dấu hiệu nguy hiểm. Đồng thời, các cơ sở y tế và cơ quan quản lý cần phối hợp để cảnh báo, thu hồi và xử lý những sản phẩm không đạt tiêu chuẩn. Những chiến dịch sàng lọc, can thiệp cộng đồng trong các lĩnh vực sức khỏe khác cũng cho thấy hiệu quả khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa công nghệ, chuyên môn và truyền thông, chẳng hạn như Mang chẩn đoán lao hiện đại đến Côn Đảo, minh họa cách tiếp cận cộng đồng chuyên nghiệp có thể đem lại kết quả thực tế.

Lời khuyên ngắn gọn cho người đọc

Nếu bạn hoặc người thân đang dùng thảo dược: kiểm tra nguồn gốc, ghi lại tên thành phần, không tự pha trộn với thuốc kê đơn và chủ động làm xét nghiệm chức năng gan khi có triệu chứng bất thường. Trong môi trường học đường và gia đình, các vấn đề sức khỏe khác như thuốc lá điện tử cũng cần được kiểm soát nhằm giảm nguy cơ tác động tới nhóm dễ tổn thương — tham khảo hướng tiếp cận trong Kiểm soát thuốc lá điện tử học đường.

Nhầm hạ kali với hạ canxi, người đàn ông suýt liệt tay chân

SKĐS – Từ cảm giác đau mỏi nhẹ, bệnh nhân N.V.C (41 tuổi, Hà Nội) nhanh chóng yếu cả tứ chi, không thể tự đứng dậy.

Kết luận: thận trọng với sản phẩm không rõ nguồn gốc

Trường hợp bệnh nhân H.Q.M là lời nhắc rằng tự điều trị bằng thuốc bắc tự mua có thể dẫn tới hậu quả nặng nề cho gan. Giữ thái độ cảnh giác, khai báo đầy đủ khi khám bệnh và tuân thủ chỉ định của bác sĩ là cách hiệu quả nhất để phòng tránh rủi ro này. Khi có bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ tổn thương gan, tạm dừng thuốc và tìm đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.