Lộ trình điều chỉnh mức đóng BHYT lên 5,1%: ai chịu, bắt đầu khi nào và hệ quả với người tham gia

Một đề xuất từ Bộ Y tế đang được lấy ý kiến công chúng: tăng mức đóng bảo hiểm y tế (BHYT) từ 4,5% hiện hành lên 5,1% tiền lương tháng, thực hiện theo lộ trình phân theo nhóm đối tượng. Mục tiêu được nêu là cân đối quỹ và mở rộng quyền lợi, nhưng thay đổi này cũng đặt ra câu hỏi về thời điểm áp dụng, trách nhiệm đóng giữa người sử dụng lao động và người lao động, cùng những quy định riêng cho từng nhóm như cán bộ, quân nhân, thân nhân và hộ gia đình.

Điểm chính của đề xuất

Bản dự thảo do Bộ Y tế trình bày đề xuất tăng 0,6 điểm phần trăm, đưa mức đóng hằng tháng lên 5,1% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc và BHYT. Việc tăng này được đề xuất thực hiện theo lộ trình để phân bổ thời điểm áp dụng cho các nhóm đối tượng khác nhau, đồng thời phân định rõ ai đóng phần nào trong cơ cấu đóng góp.

Ai bắt đầu đóng 5,1% từ 1/7/2027?

Theo nội dung dự thảo, một số nhóm đối tượng sẽ áp dụng mức 5,1% ngay từ ngày 1/7/2027. Trong nhóm này có:

• Người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam khi ký hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên;
• Cán bộ, công chức, viên chức;
• Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã theo quy định;
• Công nhân và viên chức quốc phòng, công nhân công an và những người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu;
• Thân nhân của công nhân, viên chức quốc phòng, thân nhân của công nhân công an và thân nhân của người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu (mức đóng tính theo mức lương cơ sở và do người sử dụng lao động của những đối tượng nêu trên đóng).

Với những đối tượng lao động thuộc nhóm này, cơ cấu đóng theo dự thảo là hai phần ba do người sử dụng lao động đảm nhiệm và một phần ba do người lao động đóng.

Nhóm áp dụng muộn hơn: từ 1/7/2028

Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên sẽ bắt đầu đóng theo mức 5,1% kể từ ngày 1/7/2028. Cũng giống nhóm trước, chia sẻ đóng góp giữa người sử dụng lao động và người lao động theo tỷ lệ hai phần ba / một phần ba.

Đối tượng đóng tự do và các trường hợp đặc thù

Dự thảo cũng phân rõ một số nhóm phải tự đóng mức 5,1% tính theo mức lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Cụ thể có:

• Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước hoặc của doanh nghiệp và các chức danh quản lý khác của hợp tác xã nếu không hưởng lương theo quy định;
• Chủ hộ kinh doanh của hộ đã đăng ký kinh doanh thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Những người này sẽ chịu trách nhiệm nộp đóng BHYT theo hình thức do đối tượng đóng, không có phần đóng thay của người sử dụng lao động.

Quy định riêng với người tạm giữ, tạm giam và truy đóng khi được minh oan

Một điểm chi tiết được đề xuất liên quan tới cán bộ, công chức, viên chức nếu đang trong thời gian tạm giữ, tạm giam, tạm đình chỉ công tác hoặc chức vụ mà chưa bị xử lý kỷ luật: mức đóng hằng tháng được tính bằng 5,1% của 50% mức tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc của tháng liền kề trước khi bị tạm giam, tạm giữ hoặc tạm đình chỉ. Tỷ lệ đóng giữa người sử dụng lao động và người lao động vẫn giữ ở mức hai phần ba / một phần ba. Trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền sau đó kết luận người đó không vi phạm pháp luật, người sử dụng lao động và người lao động sẽ phải truy đóng BHYT trên số tiền lương được truy lĩnh.

Áp dụng với hộ gia đình và các đối tượng tự đóng khác từ 1/1/2028

Từ ngày 1/1/2028, dự thảo đưa ra quy định cho các đối tượng tham gia theo hình thức hộ gia đình và các nhóm tự đóng khác như người sinh sống, làm việc trong cơ sở từ thiện, tôn giáo; người lao động nghỉ không hưởng lương hoặc tạm hoãn hợp đồng lao động. Họ sẽ đóng theo mức 5,1% mức lương cơ sở và thực hiện đóng theo hộ gia đình hoặc tự đóng cá nhân.

Đáng chú ý, thành viên tham gia BHYT theo hộ gia đình sẽ được áp mức giảm dần: người thứ nhất đóng 100% (5,1% mức lương cơ sở), người thứ hai, thứ ba, thứ tư đóng lần lượt 70%, 60%, 50% so với mức của người thứ nhất; từ người thứ năm trở đi đóng 40% so với người thứ nhất.

Tác động thực tế: hiểu đúng nghĩa của con số 0,6%

Mức tăng 0,6 điểm phần trăm (từ 4,5% lên 5,1%) có vẻ là thay đổi nhỏ khi nhìn trên bảng tỷ lệ, nhưng với quy mô lao động và quỹ BHYT quốc gia, sự điều chỉnh này sẽ ảnh hưởng tới chi phí lao động của doanh nghiệp và mức trừ lương của người lao động. Việc phân chia hai phần ba / một phần ba có nghĩa là phần lớn gánh nặng tài chính rơi vào người sử dụng lao động, nhưng mỗi người lao động cũng sẽ thấy mức khấu trừ lương tăng nhẹ tương ứng.

Đồng thời, khi một số nhóm phải tự đóng (ví dụ quản lý doanh nghiệp, chủ hộ kinh doanh), thay đổi tạo thêm chi phí trực tiếp cho những đối tượng này vì không có phần đóng thay từ người sử dụng lao động.

Mở rộng quyền lợi: sàng lọc và chẩn đoán sớm 7 nhóm ung thư

Bản dự thảo không chỉ nêu tăng mức đóng mà còn đề xuất tăng mức hưởng BHYT cho một số nhóm ưu tiên và mở rộng chi trả khám sàng lọc, chẩn đoán sớm đối với bảy nhóm bệnh ung thư. Thông tin này cho thấy một phần mục tiêu của điều chỉnh là dành thêm nguồn lực cho hoạt động tầm soát, chẩn đoán và can thiệp sớm.

Những điểm cần lưu ý khi theo dõi tiến trình

• Đây là dự thảo đang được lấy ý kiến; các nội dung có thể được chỉnh sửa trước khi ban hành chính thức.
• Người sử dụng lao động và người lao động cần rà soát hợp đồng, bảng lương để nắm thời điểm áp dụng và mức đóng tương ứng với từng đối tượng nhân sự.
• Với các trường hợp tạm giữ, tạm giam có quy định truy đóng, cần chú ý thủ tục khi cơ quan có thẩm quyền ra kết luận sau cùng.
• Đối với hộ gia đình, mức giảm trừ cho các thành viên có thể ảnh hưởng tới chi phí thực tế khi cả gia đình tham gia BHYT theo hộ.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Khi nào mức đóng 5,1% bắt đầu có hiệu lực?

Theo dự thảo, lộ trình áp dụng khác nhau: một số nhóm đề xuất áp dụng từ ngày 1/7/2027; nhóm người lao động làm hợp đồng lao động thông thường được đề xuất áp dụng từ ngày 1/7/2028; các đối tượng tham gia theo hộ gia đình và một số nhóm tự đóng khác được đề xuất áp dụng từ 1/1/2028.

Ai chịu phần lớn chi phí tăng này?

Dự thảo phân chia phần đóng đối với nhiều nhóm theo tỷ lệ người sử dụng lao động đóng hai phần ba và người lao động đóng một phần ba, tức người sử dụng lao động chịu phần lớn chi phí khi mức đóng tăng lên.

Gia đình tham gia BHYT theo hộ sẽ đóng như thế nào?

Thành viên hộ gia đình tham gia cùng năm tài chính sẽ được giảm trừ: người thứ nhất đóng bằng 5,1% mức lương cơ sở; người thứ hai, thứ ba, thứ tư đóng 70%, 60%, 50% tương ứng; từ người thứ năm trở đi đóng 40% mức đóng của người thứ nhất.

Kết luận: chuẩn bị để thích nghi

Nếu được thông qua, đề xuất tăng mức đóng BHYT lên 5,1% sẽ thay đổi cơ cấu chi phí bảo hiểm của nhiều đối tượng theo thời điểm khác nhau. Doanh nghiệp, cán bộ quản lý và các hộ gia đình nên cập nhật tiến trình pháp lý, rà soát bảng lương và kế hoạch tài chính để thích ứng. Đồng thời, việc mở rộng chi trả sàng lọc, chẩn đoán sớm nhiều nhóm ung thư cho thấy mục tiêu gia tăng chất lượng dịch vụ y tế, điều này cần được theo dõi để đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn quỹ tăng thêm.

<!– Giới thiệu đọc thêm: phải là các đoạn riêng, bằng tiếng Việt, mỗi đoạn có đúng một thẻ anchor text –>

Nếu bạn quan tâm đến tình trạng nặng của bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em vào mùa mưa và cách các bệnh viện ứng phó, bài viết phân tích các ca điển hình tại thành phố sẽ cung cấp góc nhìn lâm sàng và hành động can thiệp cấp cứu; tham khảo sốt xuất huyết tiến triển nặng ở trẻ em tại cao điểm mùa mưa ở TPHCM để hiểu rõ hơn phạm vi và nhu cầu điều trị chuyên sâu.

Đang cân nhắc chọn chuyên ngành nội trú trước Match Day? Nếu bạn cần một phương pháp tự vấn để quyết định chuyên ngành phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp, bài hướng dẫn công cụ và trải nghiệm lâm sàng sẽ hữu ích; đọc thêm hướng dẫn tự vấn chọn chuyên ngành nội trú trước Match Day để có bước chuẩn bị thực tế.

Với những người quan tâm đến chính sách phát triển y tế địa phương, bài tổng hợp tiến trình đổi mới tại Thanh Hóa mô tả hướng đi về kỹ thuật chuyên sâu, chuyển đổi số và hợp tác mở rộng sẽ giúp bạn nắm được lợi ích hướng tới nâng cao chất lượng chăm sóc; xem chi tiết chuyển đổi kỹ thuật chuyên sâu và số hóa ngành y tế tại Thanh Hóa.