Tiêm chủng an toàn cho thai phụ: chọn mũi nào, khi nào và cần lưu ý gì

Mang thai đặt cơ thể người mẹ vào trạng thái nhạy cảm hơn với một số bệnh truyền nhiễm. Hệ miễn dịch, hô hấp và tuần hoàn thay đổi để thích ứng với thai nhi, điều này đồng thời làm tăng nguy cơ gặp biến chứng nếu mắc bệnh. Hiểu rõ vai trò của vaccine và cách lựa chọn mũi tiêm phù hợp giúp bảo vệ cả mẹ lẫn con, đồng thời giảm nguy cơ những hậu quả không mong muốn trong thai kỳ và sau sinh.

Tại sao việc tiêm chủng trong thai kỳ có thể cứu nguy cho mẹ và trẻ sơ sinh?

Vaccine kích thích cơ thể mẹ sinh kháng thể đặc hiệu chống lại tác nhân gây bệnh. Một phần kháng thể này có thể truyền qua nhau thai, tạo miễn dịch thụ động cho thai nhi và trẻ sơ sinh. Nhờ vậy, trẻ có được hàng rào bảo vệ trong giai đoạn đầu đời khi chưa hoàn thành lịch tiêm chủng cơ bản.

Tuy nhiên, không phải mọi vaccine đều phù hợp để tiêm khi mang thai. Việc quyết định loại vaccine và thời điểm tiêm cần cân nhắc lợi ích bảo vệ so với nguy cơ tiềm ẩn, dựa trên tiền sử tiêm chủng, tuổi thai, bệnh nền và hướng dẫn chuyên môn hiện hành.

Những mũi vaccine thường được cân nhắc trong thai kỳ

Dưới đây là các nhóm vaccine thường được khuyến cáo sử dụng khi lợi ích bảo vệ mẹ và trẻ rõ ràng hơn so với mọi rủi ro liên quan.

Vaccine phòng uốn ván

Uốn ván sơ sinh là bệnh nặng và có thể phòng ngừa bằng kháng thể mẹ truyền sang con. Tiêm vaccine uốn ván cho phụ nữ mang thai góp phần giảm nguy cơ uốn ván mẹ và uốn ván ở trẻ sơ sinh. Lịch tiêm cụ thể cần tham khảo tiền sử đã tiêm của người mẹ để nhân viên y tế tư vấn mũi phù hợp.

Vaccine cúm mùa

Phụ nữ mang thai có nguy cơ cao hơn gặp biến chứng nặng khi nhiễm cúm do những thay đổi về miễn dịch và chức năng hô hấp. Việc tiêm vaccine cúm bất hoạt (dạng tiêm) không chỉ giảm nguy cơ bệnh nặng ở mẹ mà còn giúp giảm nguy cơ mắc cúm ở trẻ sơ sinh trong vài tháng đầu sau sinh. Vaccine cúm sống dạng xịt mũi không được khuyến cáo cho thai phụ.

Vaccine bạch hầu – ho gà – uốn ván (Tdap)

Ho gà có thể gây hậu quả nghiêm trọng ở trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 2 tháng chưa bắt đầu lịch tiêm. Tiêm Tdap cho mẹ trong thai kỳ giúp tăng lượng kháng thể chống ho gà truyền cho thai nhi, từ đó giảm tỷ lệ mắc bệnh và nhập viện do ho gà ở trẻ sơ sinh. Ở nhiều nơi, mũi Tdap thường được khuyến cáo thực hiện trong khoảng 27–36 tuần thai, nhưng việc áp dụng cần tuân theo hướng dẫn địa phương và cân nhắc tiền sử tiêm chủng của người mẹ.

Vaccine COVID-19

Các thông tin hiện hành cho thấy phụ nữ mang thai có thể gặp mức độ nặng hơn nếu nhiễm COVID-19. Vaccine COVID-19 có thể giảm rủi ro bệnh nặng và nhập viện. Tuy nhiên, khuyến cáo về loại vaccine, lịch tiêm và đối tượng ưu tiên có thể được điều chỉnh theo tình hình dịch tễ và hướng dẫn của cơ quan y tế. Do vậy, thai phụ nên trao đổi với bác sĩ để đưa ra quyết định phù hợp.

Vaccine cần tránh khi đang mang thai

Một số vaccine sống giảm độc lực thường không được khuyến cáo cho thai phụ vì lý do an toàn. Những vaccine này bao gồm nhưng không giới hạn ở:

• Vaccine sởi – quai bị – rubella (MMR).
• Vaccine thủy đậu.
• Một số vaccine sống giảm độc lực khác tùy từng trường hợp.

Với những loại này, khuyến nghị thường là tiêm trước khi mang thai và tránh có thai trong một khoảng thời gian nhất định sau tiêm. Vì vậy, phụ nữ có kế hoạch mang thai nên rà soát tiền sử tiêm chủng và hoàn tất các mũi cần thiết trước khi thụ thai.

Những yếu tố cần cân nhắc trước khi tiêm

Khi cân nhắc tiêm vaccine trong thai kỳ, cần trao đổi rõ ràng với nhân viên y tế về các điểm sau:

• Tuổi thai hiện tại và lịch sử tiêm chủng trước đây.
• Tình trạng dị ứng nặng từng gặp (với vaccine hoặc với các thành phần của vaccine).
• Bệnh nền mạn tính hoặc các triệu chứng bất thường đang có.
• Nguy cơ phơi nhiễm với các bệnh truyền nhiễm (ví dụ nghề nghiệp, môi trường sống hoặc dịch bệnh đang lưu hành).

Nhân viên y tế sẽ cân nhắc các yếu tố này để đề xuất loại vaccine, thời điểm tiêm và theo dõi sau tiêm phù hợp.

Phản ứng sau tiêm và cách xử trí cơ bản

Sau tiêm, một số phản ứng nhẹ thường gặp bao gồm đau tại chỗ tiêm, mệt mỏi, đau cơ hoặc sốt nhẹ; chúng thường tự giới hạn. Thai phụ cần ở lại cơ sở tiêm chủng theo khuyến cáo (thường là ít nhất 30 phút) để được theo dõi ban đầu.

Nếu xuất hiện những dấu hiệu bất thường như sốt cao, phát ban lan rộng, khó thở hoặc bất kỳ triệu chứng nặng nào sau khi rời cơ sở y tế, người mẹ cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Lên kế hoạch tiêm chủng cho phụ nữ có dự định mang thai

Với người có kế hoạch mang thai, việc rà soát và hoàn tất các mũi vaccine cần thiết trước khi thụ thai là cách an toàn để tránh phải sử dụng vaccine sống trong thai kỳ. Nhờ đó, cả mẹ và con đều nhận được lợi ích phòng bệnh mà không phải đối mặt với các khuyến cáo hạn chế dành cho thai phụ.

Ai nên tư vấn và làm rõ trước khi quyết định tiêm?

Mỗi phụ nữ mang thai có hoàn cảnh sức khỏe và tiền sử tiêm chủng khác nhau. Việc trao đổi với bác sĩ sản khoa hoặc nhân viên y tế có chuyên môn về tiêm chủng là cần thiết để lựa chọn chiến lược phù hợp. Quyết định tiêm nên dựa trên tuổi thai, tình trạng sức khỏe hiện tại, tiền sử dị ứng, bệnh nền và hướng dẫn chuyên môn mới nhất.

Các điểm tóm tắt để ghi nhớ

• Tiêm vaccine có thể bảo vệ cả mẹ và trẻ sơ sinh thông qua miễn dịch thụ động.
• Một số vaccine như uốn ván, cúm và Tdap thường được cân nhắc trong thai kỳ; vaccine sống giảm độc lực thường tránh dùng.
• Quyết định tiêm dựa trên lợi ích-rủi ro, tiền sử tiêm chủng và hướng dẫn của cơ quan y tế.
• Luôn thông báo tiền sử dị ứng và các bệnh nền cho nhân viên y tế trước khi tiêm.

Việc tiêm chủng khi mang thai là một phần trong chiến lược chăm sóc thai kỳ nhằm giảm nguy cơ bệnh truyền nhiễm có thể gây ảnh hưởng xấu cho mẹ và con. Để lựa chọn chính xác, thai phụ nên tham vấn nhân viên y tế, cung cấp đầy đủ tiền sử tiêm chủng và bệnh lý, đồng thời cập nhật theo khuyến cáo mới nhất của cơ quan y tế.

Để biết cách điều chỉnh thói quen ăn uống hằng ngày giúp giảm nguy cơ các bệnh mạn tính, bạn có thể tham khảo hướng dẫn về chế độ ăn giảm nguy cơ bệnh mạn tính cho gia đình — bài viết này trình bày các thay đổi thực tế trong bữa ăn giúp giảm muối, hạn chế đường và ưu tiên chất béo có lợi.

Nếu bạn quan tâm đến nguồn thực phẩm giàu vitamin A cho trẻ và cách chế biến để tăng hấp thu, tham khảo bài nguồn thực phẩm giàu vitamin A cho trẻ và cách chuẩn bị an toàn — nội dung hữu ích cho phụ huynh xây dựng bữa ăn dặm cân bằng.

Với những ai muốn đọc thêm về một vụ án hình sự liên quan đến chiếm đoạt tài sản tại tiệm cầm đồ, bài viết bản án phúc thẩm giữ nguyên 7 năm tù trong vụ cướp xe tại Hà Tĩnh cung cấp tường thuật phiên xử và phân tích ý nghĩa pháp lý của phán quyết.