Vai trò của trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu toán học hiện đại

Trong thời đại công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) đã bước vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học một cách mạnh mẽ. Đặc biệt, trong môn toán học, AI không chỉ hỗ trợ trong việc tương tác mà còn góp phần quan trọng vào việc phát triển ý tưởng và giải quyết bài toán. Sự kết hợp giữa con người và máy móc có thể cải thiện đáng kể tốc độ và hiệu quả trong nghiên cứu của các nhà khoa học tại Việt Nam.

Để làm nổi bật ứng dụng của AI trong nghiên cứu toán học, một bài giảng mang tên “Toán học và Trí tuệ nhân tạo” đã được tổ chức vào ngày 4/8 bởi Trung tâm Dữ liệu và Thông tin Khoa học phối hợp với Viện Toán học, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Sự kiện này đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và học giả. Tìm hiểu nguyên nhân thu hồi dự án khu dân cư hơn 700 tỷ… Cuộc Truy Đuổi Gây Cấn: Nữ Giám Đốc Lừa Đảo Đổi Mặt Trốn… Bảo hiểm xe máy điện: Quy định và mức phí cần biết

AI không chỉ là công cụ đơn giản phục vụ cho việc tra cứu hoặc lập trình, mà ngày càng trở thành một phần thiết yếu trong quy trình nghiên cứu toán học. GS. Daniel Litt từ Đại học Toronto đã nhấn mạnh điều này trong bài giảng của mình có tựa đề “Integrating AI Tools into Mathematical Research” (Tích hợp các công cụ AI vào nghiên cứu toán học).

Theo ông, trong vài năm qua, AI đã phát triển với tốc độ chóng mặt. Năm 2022, các mô hình AI gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện các phép toán cơ bản, nhưng chỉ sau ba năm, một sản phẩm của OpenAI đã có thể giải quyết các bài toán phức tạp, đạt được yêu cầu ở cấp độ Olympic Toán học Quốc tế (IMO).

Vào ngày 1/8/2026, một mô hình AI nội bộ của OpenAI đã tự động giải quyết thành công 10 bài toán mở trong lĩnh vực toán học và khoa học máy tính lý thuyết. Đây được xem là một bước tiến quan trọng cho thấy AI không còn chỉ hỗ trợ mà còn tham gia vào việc khám phá tri thức mới. Tương lai có thể chứng kiến AI trở thành một “cộng sự nghiên cứu” thực thụ cho các nhà toán học, không chỉ dừng lại ở vai trò công cụ.

AI cũng đang hoạt động mạnh mẽ trong nhiều giai đoạn của quá trình nghiên cứu. Các nền tảng như Prism và Refine.ink đã được phát triển với mục tiêu hỗ trợ cho lập trình, kiểm chứng luận cứ và chứng minh toán học, cho thấy rằng AI đang dần trở thành một trợ lý nghiên cứu thực thụ, giúp các nhà khoa học tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng công việc.

Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra nhiều câu hỏi mới. Khi AI tham gia vào mạnh mẽ vào việc nghiên cứu, việc đánh giá đóng góp của một nhà toán học theo các tiêu chí truyền thống liệu còn phù hợp? Làm thế nào để kiểm chứng những kết quả do AI mang lại? Vai trò của con người có thật sự thay đổi khi AI có khả năng tham gia vào quá trình sáng tạo tri thức?

Mặc dù AI có sự phát triển mạnh mẽ, GS. Daniel Litt vẫn khẳng định rằng con người sẽ mãi mãi giữ vai trò chủ chốt trong nghiên cứu. Các nhà toán học cần phải xác định vấn đề cần giải quyết, đánh giá giá trị khoa học của các kết quả và đề xuất những ý tưởng sáng tạo. Tình yêu khám phá và tư duy sáng tạo vẫn là những yếu tố mà AI chưa thể thay thế. Do đó, các trường đại học và viện nghiên cứu cần tập trung vào việc đào tạo những nhà toán học có khả năng khai thác sức mạnh của AI mà vẫn duy trì khả năng tư duy độc lập.

Ngược lại, TS. Nguyễn Mạnh Toàn từ Đại học Swinburne Việt Nam chỉ ra rằng chính toán học là nền tảng để AI phát triển bền vững. Trong bài giảng của mình “When Deep Learning Isn’t Enough: The Role of Mathematics in Real-World AI” (Khi học sâu là chưa đủ: Vai trò của toán học trong các ứng dụng AI thực tiễn), ông nhấn mạnh rằng nhiều bài toán thực tiễn vẫn gặp khó khăn khi gặp dữ liệu nhiễu hoặc yêu cầu giải thích kết quả.

Ông nhấn mạnh rằng chỉ việc mở rộng dữ liệu hoặc quy mô mô hình AI sẽ không đủ để giải quyết triệt để những vấn đề còn tồn tại. Những ý tưởng toán học mới sẽ là chìa khóa để tạo ra những đột phá. Ông đã chỉ ra nhiều ví dụ từ lĩnh vực thị giác máy tính và phân tích hành vi người lái xe để minh chứng rằng các lĩnh vực như tôpô học và toán học mờ đang giúp cải thiện khả năng xử lý dữ liệu và đưa ra quyết định chính xác hơn.

Trong phần thảo luận, nhiều nhà nghiên cứu trẻ đã đặt câu hỏi về cách tích hợp AI vào nghiên cứu, từ khả năng giúp khám phá tri thức đến vấn đề đạo đức trong học thuật. Những vấn đề này chỉ ra rằng AI không chỉ đem lại các công cụ mới mà còn mở ra một cách tiếp cận hoàn toàn mới trong nghiên cứu khoa học, nơi mà con người và AI sẽ cùng nhau khám phá tri thức.

Thành lập mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu

SKĐS – Mạng lưới chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI) Việt Nam toàn cầu (viết tắt là Mạng lưới) được thành lập nhằm hình thành cộng đồng chuyên gia trình độ cao trong lĩnh vực AI, có khả năng kết nối và huy động hiệu quả tri thức trong nước và quốc tế…