Hoàn thiện tiêu chuẩn y tế quốc gia: hướng đi, ưu tiên và những việc cần làm

‘Năng lực thực hành và việc làm bền vững’ – thước đo đào tạo nhân lực y tế

SKĐS – Y tế công cộng và Y tế dự phòng là lực lượng nòng cốt trong bảo vệ nâng cao sức khỏe và hoạch định chính sách y tế. Vì thế việc bảo đảm năng lực thực hành cũng như cơ hội việc làm cho sinh viên là bài toán chiến lược cần đặc biệt quan tâm.

Vấn đề then chốt: tại sao tiêu chuẩn phải được hoàn thiện?

Tiêu chuẩn và quy chuẩn là công cụ quản lý giúp đảm bảo chất lượng, an toàn và hiệu quả của mọi sản phẩm, dịch vụ trong ngành y tế. Khi hệ thống pháp luật, công nghệ và thị trường thay đổi, các tiêu chuẩn cũ dễ trở nên lạc hậu nếu không được rà soát kịp thời. Việc điều chỉnh nhằm mục tiêu phù hợp yêu cầu quản lý hiện hành và giảm rủi ro cho người sử dụng, từ thuốc, thiết bị y tế đến an toàn thực phẩm và điều kiện lao động.

Những chỉ đạo và mốc chính trong năm 2026

Trong năm 2026, Bộ Y tế xác định công tác xây dựng Tiêu chuẩn Quốc gia và Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia là nhiệm vụ trọng tâm để hoàn thiện thể chế quản lý chất lượng. Tại cuộc họp chuyên đề ngày 1/4/2026, Bộ trưởng Đào Hồng Lan yêu cầu các đơn vị trực thuộc rà soát, thống kê và lập kế hoạch cụ thể cho công việc này, đồng thời đảm bảo tính thống nhất với các quy định pháp luật mới.

Song song đó, Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức nhắc lại tầm quan trọng của hệ thống tiêu chuẩn đối với các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ y tế: đó là căn cứ để phân nhóm quản lý theo mức độ rủi ro, đồng thời là nền tảng để hội nhập tiêu chuẩn quốc tế.

Ở cấp quốc gia, Quyết định 876/QĐ-TTg (ngày 15/5/2026) phê duyệt Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia giai đoạn 2026-2035 đã được ban hành, cung cấp định hướng nâng cao chất lượng hệ thống tiêu chuẩn và đẩy mạnh hội nhập quốc tế.

Nhóm lĩnh vực ưu tiên và tiến độ rà soát

Công tác xây dựng tiêu chuẩn không dàn trải mà tập trung vào những nhóm có tác động trực tiếp tới sức khỏe cộng đồng và quản lý rủi ro. Một số nhóm nổi bật được chú ý trong quá trình rà soát gồm:

• Thuốc, dược liệu và y học cổ truyền: Dược điển Việt Nam VI, ban hành theo Quyết định 3960/QĐ-BYT, ghi nhận hơn 1.300 tiêu chuẩn liên quan đến nguyên liệu, thuốc thành phẩm, dược liệu, vaccine và phương pháp kiểm nghiệm. Trong số này có 417 tiêu chuẩn dành cho thuốc và dược liệu trong lĩnh vực y học cổ truyền — đây là cơ sở để tiếp tục cập nhật và bổ sung tiêu chuẩn chất lượng trong năm 2026.
• An toàn thực phẩm: Bộ Y tế đang rà soát quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến mức giới hạn ô nhiễm độc tố vi nấm trong thực phẩm, dựa trên QCVN 8-1:2011/BYT. Hồ sơ dự thảo đã trải qua khảo sát thực trạng, tổng hợp tài liệu trong và ngoài nước, và tới tháng 1/2026 đã hoàn thiện lần 3 sau khi tiếp nhận 51 văn bản góp ý.
• Vệ sinh lao động: Bộ đã lấy ý kiến cho dự thảo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về giới hạn tiếp xúc cho phép với các yếu tố hóa học và sinh học tại nơi làm việc, thể hiện việc mở rộng phạm vi quản lý theo thực tế yêu cầu bảo vệ sức khỏe người lao động.

Hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế: lợi ích và thách thức

Bộ Y tế nhận định hệ thống tiêu chuẩn đã có bước tham chiếu và hài hòa với một số tiêu chuẩn quốc tế, nhưng vẫn còn khoảng cách trong một số lĩnh vực chuyên ngành. Việc thu hẹp khoảng cách này đòi hỏi các cơ quan xây dựng tiêu chuẩn phải tăng cường tham vấn chuyên gia, hiệp hội, đơn vị thực tiễn và chọn lọc tiêu chuẩn quốc tế phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Sự hài hòa mang lại lợi ích rõ ràng: tăng cường an toàn, mở rộng hợp tác quốc tế và tạo thuận lợi cho công nhận lẫn nhau. Tuy nhiên, phải cân nhắc tính khả thi đối với năng lực công nghiệp, phương thức kiểm nghiệm và hệ thống quản lý trong nước để tránh áp đặt tiêu chuẩn vượt khả năng triển khai.

Quản lý theo rủi ro: cách tiếp cận được nhấn mạnh

Một điểm chuyển hướng trong xây dựng tiêu chuẩn là quản lý dựa trên mức độ rủi ro: những sản phẩm, dịch vụ có nguy cơ cao cần tiêu chuẩn chặt chẽ hơn và quy trình kiểm soát phức tạp hơn. Cách tiếp cận này giúp phân bổ nguồn lực kiểm soát hiệu quả, đồng thời tạo điều kiện cho các sản phẩm có rủi ro thấp được quản lý bằng các biện pháp vừa đủ.

Liên hệ giữa tiêu chuẩn y tế và các chính sách xã hội, trường học, bệnh viện

Tiêu chuẩn y tế không chỉ ảnh hưởng tới sản xuất và kiểm nghiệm mà còn tác động lên các chính sách an sinh và thực tiễn y tế tại cộng đồng. Ví dụ, khi tiêu chuẩn cho dịch vụ điều trị và xét nghiệm được củng cố, yêu cầu hỗ trợ cho người bệnh nặng về chi phí và tiếp cận dịch vụ sẽ trở nên rõ ràng hơn; chủ đề này có thể tham khảo thêm trong phân tích về mở rộng điều kiện trợ cấp người bệnh hiểm nghèo.

Tương tự, tiêu chuẩn về hồ sơ và theo dõi sức khỏe ở môi trường giáo dục góp phần nâng cao phát hiện sớm và quản lý liên tục các vấn đề sức khỏe học đường — điều này liên quan tới hướng chuyển đổi sang hệ thống hồ sơ sức khỏe liên tục trong trường học như đề cập tại kiểm tra sức khỏe học đường hồ sơ liên tục.

Với bệnh viện, tiêu chuẩn kiểm soát nhiễm khuẩn là yếu tố then chốt đảm bảo an toàn người bệnh; những mô hình thực hành thành công có thể trở thành tài liệu tham chiếu cho tiêu chuẩn mới, như các mô tả về nỗ lực giảm nhiễm khuẩn tại bệnh viện được ghi nhận trong bài về Bạch Mai kiểm soát nhiễm khuẩn HMA 2026.

Thực tiễn triển khai: nguyên tắc để tiêu chuẩn có hiệu lực

Để tiêu chuẩn trở thành công cụ thực thi, cần lưu ý những nguyên tắc sau:

• Thống kê và ưu tiên: xác định nhóm sản phẩm/dịch vụ cần tiêu chuẩn trước tiên, phù hợp với mức độ rủi ro và tác động xã hội.
• Tham vấn rộng rãi: mời ý kiến chuyên gia, nhà sản xuất, cơ quan quản lý và người dùng cuối để đảm bảo tính khả thi.
• Liên kết quản lý và kiểm nghiệm: hoàn thiện phương pháp kiểm nghiệm, năng lực phòng thử nghiệm và chuỗi cung ứng để tiêu chuẩn có thể áp dụng thực tế.
• Cập nhật định kỳ: thiết lập cơ chế rà soát để tiêu chuẩn theo kịp tiến bộ khoa học và thay đổi quản lý.

Những điều cần theo dõi trong thời gian tới

Bộ Y tế và các đơn vị liên quan đang tiếp tục rà soát, đề xuất giải pháp đổi mới trong xây dựng tiêu chuẩn, đồng thời tăng cường tham vấn các bên liên quan và nghiên cứu tiêu chuẩn quốc tế phù hợp. Việc công bố, triển khai và giám sát hiệu quả các tiêu chuẩn này sẽ là yếu tố quyết định mức độ cải thiện chất lượng, an toàn và khả năng hội nhập của hệ thống y tế Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia 2026-2035 có ý nghĩa gì với y tế?

Quyết định phê duyệt Chiến lược tạo khung định hướng để nâng cao chất lượng hệ thống tiêu chuẩn, từ đó hỗ trợ việc hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn trong các lĩnh vực y tế trọng yếu.

Dược điển Việt Nam VI đóng vai trò thế nào?

Dược điển cung cấp hơn 1.300 tiêu chuẩn liên quan tới nguyên liệu và thuốc, trong đó 417 tiêu chuẩn liên quan tới y học cổ truyền, là cơ sở để rà soát và cập nhật chất lượng sản phẩm dược.

Quá trình xây dựng quy chuẩn an toàn thực phẩm đã đạt bước nào?

Hồ sơ dự thảo về giới hạn ô nhiễm độc tố vi nấm đã được hoàn thiện lần 3 sau khi thu nhận 51 văn bản góp ý, cho thấy bước tham vấn và hoàn thiện đang được tiến hành.

Kết luận

Hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn y tế là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự phối hợp giữa quản lý nhà nước, chuyên gia, doanh nghiệp và cộng đồng. Việc đặt trọng tâm vào quản lý theo rủi ro, hài hòa quốc tế khi phù hợp và tăng cường tham vấn thực tiễn sẽ giúp hệ thống tiêu chuẩn trở thành công cụ hiệu quả để nâng cao chất lượng, an toàn và năng lực hội nhập của ngành y tế.