Phát Triển Hệ Thống Y Tế Cơ Sở: Hướng Đến Chăm Sóc Sức Khỏe Cộng Đồng

Vào ngày 28 tháng 8, Bộ Y tế đã tổ chức một hội nghị tại Quy Nhơn, Gia Lai, nhằm triển khai chương trình mang tên “Đầu tư phát triển mạng lưới y tế cơ sở vùng khó khăn”. Chương trình này được thực hiện thông qua nguồn vốn vay ODA và viện trợ không hoàn lại từ Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), do Bộ Y tế đề xuất và Ban Quản lý các chương trình Trung ương (CPMU) là đơn vị chủ trì.

Hội nghị thu hút sự tham dự của nhiều lãnh đạo Sở Y tế và giám đốc chương trình của 15 tỉnh thành cùng đại diện từ các tổ chức như Vụ Kế hoạch – Tài chính của Bộ Y tế và Ban Quản lý dự án UNFPA, bên cạnh các chuyên gia từ CPMU. Khám Phá Trường Hợp Viêm Cơ Tim Cấp Ở Nam Thanh Niên 27 Tuổi Những Kiến Nghị Mới Về Thuốc Điều Trị Suy Thận Mức Độ 4 T… Chuyển Đổi Truyền Thông Y Tế: Từ Cung Cấp Thông Tin Đến X…

Chương trình này bắt đầu vào năm 2019, với thời gian hoàn thành dự kiến ban đầu là năm 2025, nhưng đã được gia hạn đến năm 2027. Tổng mức đầu tư cho chương trình lên đến 122,46 triệu USD, bao gồm 88,6 triệu USD là vốn vay ODA, 12 triệu USD viện trợ không hoàn lại và 21,86 triệu USD vốn đối ứng.

Hơn 500 Trạm Y Tế Được Cải Tạo và Xây Mới

Mục tiêu chính của chương trình là nâng cao năng lực cho các trạm y tế cơ sở, từ đó đảm bảo mọi người dân đều có khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu đầy đủ và liên tục. Đặc biệt, chương trình chú trọng đến các xã miền núi, khó khăn và các khu vực hải đảo, nơi mà cơ sở vật chất và trang thiết bị còn thiếu thốn.

Thông qua quá trình khảo sát và rà soát nhu cầu thực tế, hiện tại kế hoạch đầu tư còn 544 trạm y tế xã cần được xây mới hoặc nâng cấp tại 15 tỉnh thành, trong đó có 273 trạm sẽ được xây mới và 271 trạm sẽ được cải tạo. Đồng thời, cũng có 549 trạm sẽ được trang bị thêm thiết bị y tế.

Tính đến ngày 30 tháng 6 năm 2026, đã có 515 công trình hoàn thành và đưa vào sử dụng, tăng lên 94,7%. Trong đó, 250 trong số 273 trạm xây mới đã hoàn thành, đạt 92%; và 265 trên tổng số 271 trạm sửa chữa, nâng cấp đã hoàn tất, đạt 98%.

Về trang thiết bị, 456 trong số 549 trạm đã được trang bị và lắp đặt, đạt khoảng 83%. Dự kiến rằng đến cuối năm 2026, 538 công trình sẽ hoàn thành, đạt tỷ lệ 98,9%, trong đó 268 trạm mới và 270 trạm nâng cấp; việc trang bị thiết bị cũng dự kiến đạt 547/549 trạm, tương đương 99,6%.

Chương trình không chỉ dừng lại ở việc đầu tư cơ sở hạ tầng mà còn chú trọng vào việc nâng cao năng lực cho đội ngũ y tế cơ sở, cải cách phương pháp quản lý và vận hành các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu của cộng đồng.

Điều thú vị là đến cuối tháng 6 năm 2026, chương trình đã hoàn thành 13 trong số 19 chỉ tiêu theo khung theo dõi và đánh giá, đạt 68,4%, với 3 chỉ tiêu mức độ tác động và 10 chỉ tiêu đầu ra; trong đó, có 2 chỉ tiêu vượt mục tiêu đề ra.

Tổng mức vốn vay ODA là 88,6 triệu USD, tương đương khoảng 2.050 tỷ đồng. Tính đến ngày 30 tháng 6 năm 2026, các địa phương đã thực hiện giải ngân hơn 1.731 tỷ đồng, tương đương 85% số vốn được giao. Dự kiến tổng giải ngân sẽ đạt khoảng 1.948 tỷ đồng, tương đương 95% tổng vốn của chương trình vào cuối năm 2026.

Từ Xây Dựng Đến Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ

Một điểm nổi bật trong chương trình là phát triển mô hình trạm y tế xã hoạt động theo nguyên lý y học gia đình. Theo mô hình này, các trạm y tế không chỉ là nơi tiếp nhận bệnh nhân mà còn là nơi theo dõi sức khỏe, quản lý hồ sơ sức khỏe và phát hiện sớm các bệnh mạn tính trong cộng đồng.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, chương trình đã đầu tư vào đào tạo cán bộ y tế, hỗ trợ triển khai mô hình tại 6 tỉnh mục tiêu, thiết lập các gói khám sàng lọc phát hiện sớm bệnh và cải thiện năng lực quản lý tại các tuyến cơ sở.

Trong giai đoạn hiện tại, chương trình đã tổ chức nhiều hoạt động đào tạo. Nổi bật trong số đó là 331 cán bộ được đào tạo về phòng chống dịch bệnh và an toàn sinh học; 207 cán bộ học cách quản lý bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng; và 198 cán bộ y tế tham gia các lớp ngắn hạn về y học gia đình, với tổng số người được đào tạo lên đến 887, trong đó 63% là phụ nữ và 29% là người dân tộc thiểu số.

Chương trình còn triển khai thí điểm khám sàng lọc tăng huyết áp và đái tháo đường tại Tuyên Quang với 1.560 người tham gia và tại Sóc Trăng với 2.881 người. Sau thí điểm, chương trình có kế hoạch mở rộng hoạt động tại các xã đủ điều kiện, tuy nhiên việc điều chỉnh địa giới hành chính từ ngày 1 tháng 7 năm 2025 cần phải được xem xét.

Bên cạnh các hoạt động chuyên môn, chương trình còn xây dựng bộ tài liệu truyền thông với các tờ rơi, infographic, và các clip phát thanh bằng tiếng Việt cũng như 4 thứ tiếng dân tộc thiểu số. Nội dung tập trung vào các vấn đề sức khỏe quan trọng của phụ nữ và người dân tộc thiểu số, cũng như mô hình trạm y tế xã hoạt động theo nguyên lý y học gia đình.

Chương trình khẳng định rằng đầu tư cho y tế cơ sở không chỉ dừng lại ở việc xây dựng công trình mà còn yêu cầu phải cải thiện nhân lực, trang thiết bị và năng lực chuyên môn để cung cấp dịch vụ phù hợp và hiệu quả nhất cho cộng đồng.

Tiếp Tục Khắc Phục Các Rào Cản Trong Giai Đoạn 2026-2027

Báo cáo cũng chỉ rõ một số nội dung chưa đạt tiến độ. Chẳng hạn như việc mua sắm trang thiết bị cho 12 trung tâm y tế tại 6 tỉnh mục tiêu với tổng giá trị khoảng 6 triệu USD vẫn còn đang chậm tiến độ; hoạt động đào tạo y học gia đình cũng chưa đạt mục tiêu ban đầu do nguồn tài chính hạn chế.

Với việc gia hạn đến ngày 31 tháng 12 năm 2027, các nội dung này sẽ được bổ sung vào kế hoạch và nguồn lực để tiếp tục triển khai. CPMU dự kiến đào tạo khoảng 100 bác sĩ và ít nhất 800 nhân viên y tế làm việc tại các trạm y tế xã về nguyên lý y học gia đình. Các khóa đào tạo này sẽ bắt đầu từ quý IV năm 2026 và kéo dài đến quý IV năm 2027.

Trong giai đoạn này, 9 gói thầu mua trang thiết bị y tế cho 12 trung tâm y tế khu vực, tổng giá trị khoảng 6 triệu USD, sẽ được thực hiện theo phương thức “cuốn chiếu”. Gói đầu tiên dự kiến sẽ ký hợp đồng vào tháng 12 năm 2026 và lắp đặt thiết bị vào đầu năm 2027; các gói còn lại sẽ được hoàn thành trong năm 2027.

Tại hội nghị, những kết quả đạt được, cũng như các khó khăn và kinh nghiệm từ các địa phương đã được thảo luận. Các chuyên gia tại CPMU đã tiếp thu ý kiến, giải đáp và hướng dẫn một số nội dung để hỗ trợ các PMU địa phương trong việc triển khai chương trình hiệu quả hơn trong giai đoạn còn lại.

Đại diện CPMU cho biết, các thay đổi về tổ chức hành chính và mô hình y tế cơ sở đang đặt chương trình trước những yêu cầu mới, do đó sự phối hợp giữa CPMU và các địa phương sẽ rất quan trọng trong việc tối ưu hóa nguồn vốn ADB, hoàn thành những mục tiêu còn lại và duy trì kết quả đầu tư.

Mục tiêu cuối cùng của chương trình không chỉ dừng lại ở những con số về công trình hay trang thiết bị, mà còn nhằm tạo ra năng lực cho y tế cơ sở thực hiện tốt hơn vai trò “gần dân, sát dân”, cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu liên tục, giúp giảm bớt áp lực cho các cơ sở y tế tuyến trên, và đảm bảo sức khỏe cho người dân, đặc biệt tại các vùng khó khăn.

Xây dựng Bộ tiêu chí y tế xã mới phải sát thực tiễn

SKĐS – Bộ Y tế đang hoàn thiện Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026-2035, dự kiến trình ban hành trong tháng 9/2026.