Chế Độ Dinh Dưỡng Hỗ Trợ Người Bị Bệnh Phổi Tắc Nghẽn Mạn Tính

Nhận biết bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) đang trở thành một trong những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng toàn cầu, với số lượng người mắc bệnh ngày càng gia tăng. Điều này thường dẫn đến chẩn đoán sai và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống của người bệnh.

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) được xác định bởi sự tắc nghẽn luồng khí không hồi phục, với sự tiến triển chậm và liên quan đến phản ứng viêm phổi với các chất độc hại hoặc khí ô nhiễm. Khoảng 80-90% trường hợp liên quan đến việc hút thuốc lá.

Theo dữ liệu năm 2021 của GOLD, có hơn 3 triệu ca tử vong liên quan đến COPD, chiếm khoảng 5% tổng số ca tử vong toàn cầu. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh này ước tính khoảng 4,2%, ảnh hưởng đến hơn 8 triệu người, gây ra tình trạng suy dinh dưỡng phổ biến trong nhóm bệnh nhân này: 60% ở bệnh nhân nội trú và 45% ở bệnh nhân ngoại trú.

1. Tại sao người mắc COPD lại dễ bị suy dinh dưỡng?

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng ở bệnh nhân COPD thường đến từ hai phía: lượng dinh dưỡng nạp vào cơ thể giảm và nhu cầu năng lượng lại tăng.

Nếu xét về khía cạnh dinh dưỡng, nhiều bệnh nhân thường gặp khó khăn trong việc ăn uống. Cảm giác ngon miệng giảm sút, nhất là trong giai đoạn bệnh nặng hoặc trong những đợt cấp tính. Ngoài ra, các triệu chứng như ho, khó thở, cùng với khó khăn trong việc nhai và nuốt cũng góp phần làm giảm lượng thức ăn nạp vào.

Về mặt tiêu hao năng lượng, bệnh nhân COPD thường phải tăng cường hoạt động hô hấp, điều này khiến cơ thể tiêu tốn nhiều năng lượng hơn. Một số bệnh nhân còn mắc tình trạng tăng chuyển hóa ngay cả khi nghỉ ngơi. Đợt cấp và nhiễm trùng hô hấp cũng góp phần làm gia tăng tình trạng viêm, thúc đẩy việc tiêu hóa quá mức, gây ra tình trạng sụt cân và mất khối cơ.

Trong trường hợp người bệnh phải sử dụng corticosteroid, điều này cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa protein và khối cơ. Vì vậy, tình trạng suy dinh dưỡng thường là kết quả của nhiều yếu tố tương tác với nhau, bao gồm giảm lượng ăn vào, gia tăng nhu cầu năng lượng và viêm mãn tính. Người mắc COPD nhẹ cân và giảm khối cơ thường có tiên lượng xấu hơn.

Điều quan trọng là suy dinh dưỡng có thể làm suy giảm khả năng co bóp của cơ hô hấp, dẫn đến khả năng ho khạc kém, tăng nguy cơ nhiễm trùng, và có thể kéo dài thời gian nằm viện lên đến gấp đôi.

2. Phương pháp dinh dưỡng hiệu quả cho người mắc COPD

Khuyến nghị hiện tại cho năng lượng duy trì cân nặng của người bệnh COPD vào khoảng 30 kcal/kg mỗi ngày, có thể tăng lên tới 45 kcal/kg đối với những người cần tăng cân. Lượng protein cần bổ sung là từ 1-1,2 g/kg mỗi ngày, và những người cao tuổi gặp vấn đề dinh dưỡng cần từ 1,2-1,5 g/kg mỗi ngày.

Dưới đây là một số nguyên tắc dinh dưỡng có thể áp dụng:

– Nên chia nhỏ bữa ăn thành nhiều lần trong ngày để tránh cảm giác no và khó thở sau mỗi bữa lớn.

– Giữ tư thế thẳng đứng khi ăn, đảm bảo thông khí trước bữa ăn. Thực phẩm nên được chế biến mềm để dễ tiêu hóa hơn.

– Uống nước đầy đủ giúp đờm dễ khạc ra hơn: khoảng 35 ml/kg cân nặng cho người 18-60 tuổi và 30 ml/kg cho người trên 60 tuổi. Đối với bệnh nhân có tình trạng giữ dịch, cần giảm muối và dịch theo chỉ định.

– Tăng cường thực phẩm giàu omega 3 và chất chống oxy hóa như vitamin A, C, và E.

– Tuyệt đối không dùng thuốc lá và nên tránh khói thuốc, bụi bẩn.

Nếu chỉ số BMI dưới 20 kg/m², bệnh nhân cần được bổ sung các sản phẩm dinh dưỡng đường miệng với năng lượng cao, với mức lợi ích lâm sàng đạt được từ 300-900 kcal mỗi ngày trong vòng 2-3 tháng.

Thực đơn mẫu cho một ngày

Năng lượng khoảng 1.800 kcal cho bệnh nhân nặng 55 kg, chia làm 6 bữa nhỏ.

Lưu ý, nước nên được uống đều trong ngày, khoảng 1,6-1,9 lít cho người 55 kg dưới 60 tuổi và nên uống giữa các bữa để tránh đầy bụng.

Cần nhớ rằng, chỉ cải thiện chế độ dinh dưỡng thôi thì chưa đủ. Người bệnh cũng cần tối ưu hóa chức năng phổi để giảm công sức khi thở, điều này giúp họ có thể ăn nhiều hơn. Việc tập luyện thường xuyên cũng giúp kích thích cảm giác thèm ăn.

Cuối cùng, cần cá nhân hóa lượng năng lượng, protein, vitamin D, và sản phẩm dinh dưỡng theo từng tình trạng bệnh và phác đồ điều trị. Người thân của bệnh nhân nên tham khảo ý kiến bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng trước khi quyết định sử dụng sản phẩm bổ sung dinh dưỡng nào.

Khám phá thực phẩm hỗ trợ gan khỏe mạnh

Tìm hiểu nguyên nhân bệnh do thực phẩm và cách phòng ngừa

Xem vitamin và khoáng chất thiết yếu cho người trên 60 tuổi